Nauki Techniczne

Teka Komisji Urbanistyki i Architektury Oddziału Polskiej Akademii Nauk w Krakowie

Zawartość

Teka Komisji Urbanistyki i Architektury Oddziału Polskiej Akademii Nauk w Krakowie | 2024 | vol. LII/2

Abstrakt

Głównym celem opracowania jest przedstawienie sylwetki, działalności i osiągnięć inżyniera Mariana Lenka. Wykształconego we Lwowie, pracującego w Krakowie urbanisty, którego największe osiągnięcia przypadły na połowę lat 20. XX wieku. W pracy nad artykułem oparto się głównie na materiałach źródłowych dostępnych w archiwach w Krakowie (plany regulacyjne i plany zabudowania autorstwa lub współautorstwa Lenka oraz informacje o przebiegu jego pracy zawodowej) i Lwowie (informacje o przebiegu jego studiów). Oprócz analizy dokumentów posłużono się także metodami: gromadzenia wiedzy, analizy porównawczej, analiz, wywiadu (z wnukiem M. Lenka). W wyniku pracy badawczej ustalono, że Marian Lenk wykonał co najmniej około 120–130 opracowań planistycznych o znacznym zróżnicowaniu tematycznym, w większości we współautorstwie. Stwierdzono także, że mniej liczne plany indywidualnego autorstwa Lenka są świadectwem wysokich kompetencji zawodowych i twórczych projektanta. Stanowią ważny element dorobku krakowskiej urbanistyki okresu międzywojennego i pozwalają uznać Lenka za czołowego, obok Andrzeja Kłeczka, twórcę krakowskiej urbanistyki lat 20. XX wieku. Szczególnie wyróżniają się — walorami formalnymi, funkcjonalnymi i orientacyjnymi — projekty lokalnych, niewielkich placów miejskich, stanowiące fragmenty niektórych planów regulacyjnych Lenka. Do cech charakterystycznych placów zaprojektowanych przez Lenka należą niepowtarzalne i zarazem racjonalne kształty ich rzutów i wnętrz, jak również świetne powiązania ze strukturami, zarówno istniejącymi, jak i planowanymi.
Przejdź do artykułu

Autorzy i Afiliacje

Maciej Motak
ORCID: ORCID

Abstrakt

Celem niniejszego opracowania było zbadanie, czy budowa zakładu termicznego przekształcania odpadów wyposażonego w dodatkowe funkcje przyczyniła się do przekształceń funkcjonalnych struktury urbanistycznej, w której zakład ten jest zlokalizowany. A jeśli tak — to w jaki sposób. Badanie zostało podzielone na dwa etapy: analizę dokumentów planistycznych oraz analizę stanu istniejącego w terenie. W pierwszym etapie przeanalizowano dokumenty z trzech okresów: sprzed podjęcia decyzji o budowie elektrowni, z okresu, gdy dokumenty uznawały jej budowę oraz te, które obowiązują obecnie. W drugim etapie przeprowadzono badania terenowe obejmujące analizę funkcjonalno-przestrzenną obszaru w ramach dwóch stref dostępności pieszej. Poczynione ustalenia doprowadziły do wniosków dotyczących nie tylko wpływu zakładu na zmiany w jego otoczeniu, ale także przyniosły obserwacje zależności pomiędzy założeniami projektowymi dokumentów planistycznych a ich realizacją.
Przejdź do artykułu

Autorzy i Afiliacje

Agnieszka Wójtowicz-Wróbel
1
ORCID: ORCID
Marian Marschalko
2
ORCID: ORCID

  1. Cracow University of Technology Department of Spatial Planning, Urban and Rural Design
  2. VSB — Technical University of Ostrava Department of Geological Engineering

Abstrakt

Jurydyka Ordynacka była częścią Warszawy XVIII wieku, powstałą po wschodniej stronie Nowego Światu. W literaturze przedmiotu nie poświęcono jej wiele miejsca z powodu straty w 1944 roku wszystkich akt jej dotyczących oraz niewielu zachowanych źródeł kartograficznych. Celem badań było sprawdzenie możliwości wykorzystania danych pozyskanych ze źródeł miejskich i akt metrykalnych w analizie układu urbanistycznego oraz próba rekonstrukcji chronologii wytyczania ulic i wprowadzenia parcelacji. Zakres czasowy ograniczył okres istnienia jurydyki, od erygowania w 1731 roku do likwidacji w 1791.W badaniach wykorzystano zachowane źródła miejskie, na podstawie których ustalono nazwiska właścicieli wszystkich posesji, a także akta metrykalne, które pozwoliły na identyfikację wielu aktywności mieszkańców, w tym zawieranie związków małżeńskich, chrzty dzieci czy udział w roli świadków w ślubach i chrztach innych mieszkańców. Zebrane dane ujęto w zbiorczej tabeli i oznaczono na planie miasta. Przeprowadzone badania, szczególnie akt metrykalnych, doprowadziły do identyfikacji aktywności świadczących o relacjach rodzinnych, sąsiedzkich i zawodowych mieszkańców, potwierdzających fakt ich zamieszkiwania we wzniesionych domach. Zrekonstruowano chronologię wytyczania ulic oraz parcelacji i zagospodarowywania poszczególnych posesji jurydyki.
Przejdź do artykułu

Autorzy i Afiliacje

Monika Neff
1
ORCID: ORCID

  1. Warsaw University of Technology Faculty of Architecture

Abstrakt

szerokich badań literatury i weryfikacji podanych informacji. Podstawą ustaleń były akty prawne, a także weryfikacja przeprowadzona przez urzędników Wydziału Oświaty i Kultury Urzędu Miejskiego w Policach oraz pracowników poszczególnych szkół. W wyniku badań ustalono nieścisłości przedstawione w literaturze i podano zweryfikowane informacje. W podsumowaniu oprócz zestawienia szkół podstawowych z określeniem ich usytuowania w układzie urbanistycznym miasta i dat funkcjonowania, przedstawiono te informacje również na mapie miasta Police. Na przykład Szkoła Podstawowa nr 9 nie została objęta dyskusją, gdyż zaczęła funkcjonować w 2017 roku. Informacje zawarte w literaturze obejmują okres do 2015 roku, natomiast artykuł można uznać za aktualny na drugą połowę 2023 roku. Większość badanych szkół zaprezentowano na ilustracjach w kontekście układu urbanistycznego, bazujących na zdjęciach lotniczych wykonanych przez jedną z Autorek za pomocą bezzałogowego statku powietrznego.
Przejdź do artykułu

Autorzy i Afiliacje

Elżbieta Czekiel-Świtalska
1
Alicja Świtalska
2
ORCID: ORCID

  1. Krakow University of TechnologyFaculty of Architecture and Fine Arts
  2. Krakow University of Technology Faculty of Architecture and Fine Arts

Abstrakt

The urban structure of cities plays a crucial role in recording the ideas of planning for centres and in correctly determining the directions of their development. It reveals historical events and ongoing civilizational processes that leave a lasting mark on the urban landscape. The article will discuss the key elements forming the urban structure of Kołobrzeg, in which functionally and spatially distinct areas have created a balanced organism. The process of shaping the urban fabric inscribed in the surrounding landscape is shown in a cross-sectional manner. It combines methods of morphology, iconography, and urban analysis, revealing a sustainable structure resulting from historical spatial and functional development. This allowed identifying the relationships between the durability and flexibility of the urban fabric, integrating new socio- economic functions in successive stages. Our interdisciplinary approach to the urban development of Kołobrzeg also takes into account contemporary threats related to landscape changes caused by excessive growth and the monocentricity of cities. Our analysis emphasizes that the urban structure of Kołobrzeg, characterized by a networked nature, forms the basis for spatial-functional balance. As a result, the example of Kołobrzeg demonstrates that an urban structure based on network principles serves as a foundation for complementary functional-social equilibrium, which can counteract contemporary threats to the urban landscape and support the process of sustainable development.
Przejdź do artykułu

Autorzy i Afiliacje

Adrianna Brechelke
1
ORCID: ORCID
Hanna Grzeszczuk-Brendel
2
ORCID: ORCID

  1. Poznan University of Technology Division of History, Theory and Heritage Protection
  2. Poznan University of TechnologyDivision of History, Theory and Heritage Protection

Abstrakt

Tematyka przedstawionych w artykule badań dotyczy próby określenia cech i elementów charakterystycznych dla atrakcyjnych przestrzeni publicznych w małym mieście. Przeprowadzono wywiady w wybranych małych miastach w Polsce oraz badania terenowe w miejscowościach położonych w południowo-wschodniej Polsce, Czechach i na Słowacji. Analiza rynków małomiasteczkowych jako przestrzeni publicznych o szczególnym znaczeniu w małych miastach wskazuje, że szeroka oferta usług, interakcje użytkowników i dobra dostępność to główne elementy stanowiące o atrakcyjności tych miejsc.
Przejdź do artykułu

Autorzy i Afiliacje

Agnieszka Ciepiela
1
ORCID: ORCID
Martin Vaščák
1

  1. Krakow University of TechnologyDepartment of Spatial Planning, Urban and Rural Design

Abstrakt

Zgodnie z koncepcją urbanistyki zrównoważonej miasta potrzebują zróżnicowanego i bogatego życia miejskiego oraz powinny uwzględniać aspekty społeczne, kulturowe, ekonomiczne i ekologiczne. W wyniku wejścia do Unii Europejskiej miasta i miasteczka polskie stanęły przed ogromną szansą zarówno poprawy warunków zamieszkania, jak również niwelowania zaistniałych konfliktów przestrzennych. Największe nadzieje odnowy miasteczek w Polsce można wiązać z programami rewitalizacyjnymi w powiązaniu z priorytetami „nowego” planowania przestrzennego, w którym, tak jak w krajach UE, najważniejsze są: troska o środowisko, zrównoważony rozwój oraz ochrona i tworzenie miejsc pracy (Skalski, 2006, s. 10). W artykule przedstawiono propozycję przekształceń historycznego centrum Góry Kalwarii pod kątem zrównoważonego rozwoju, z poszanowaniem tożsamości miejsca, tak aby centrum historyczne spajało społeczność lokalną i stało się miejscem integracji mieszkańców. W trakcie pracy przeanalizowano dostępne materiały źródłowe (źródła kartograficzne, planistyczne), wykonano inwentaryzację urbanistyczną i fotograficzną, a następnie zdefiniowano problem badawczy związany z przekształceniami historycznego centrum małego miasta w kierunku proklimatycznych rozwiązań. Zgodnie z trendami urbanistyki zrównoważonej zaproponowano następujące rozwiązania: modernizację zagospodarowania i infrastruktury ulicznej, tworzenie nowych stref wypoczynku umożliwiających kontakty międzyludzkie, całkowite lub częściowe wyłączenie ruchu samochodowego, powrót do miejskiej ulicy handlowej i aktywnych parterów, tworzenie ogrodów deszczowych oraz proklimatycznych rozwiązań zarówno w skali budynku, jak i miasta.
Przejdź do artykułu

Autorzy i Afiliacje

Małgorzata Denis
1
ORCID: ORCID
Anna Majewska
1
ORCID: ORCID
Kinga Rosa

  1. Warsaw University of Technology, Faculty of Geodesy and Cartography Department of Spatial Planning and Environmental Sciences

Abstrakt

W artykule przedstawiono wyniki przeglądu przekształceń struktury urbanistycznej placu Wolności w Bydgoszczy od momentu jego powstania do dnia dzisiejszego. Plac Wolności od dziesięcioleci kreuje wizerunek centrum Bydgoszczy, dając mieszkańcom poczucie tożsamości z lokalną przestrzenią. Na przestrzeni ostatnich 30 lat obszar ten utracił swoją funkcję przestrzeni publicznej. Został objęty licznymi studiami planistycznymi i projektami przebudowy. Kontynuacją tych działań jest między innymi rewitalizacja tego obszaru, która rozpoczęła się w 2020 roku. Przeprowadzone badania miały na celu identyfikację zjawisk przestrzennych na tym obszarze oraz wskazanie istniejących problemów w odniesieniu do historii, tradycji i tożsamości miejsca, zmian funkcjonalnych. Wykorzystano materiały archiwalne, w tym plany urbanistyczne i źródła ikonograficzne, materiały planistyczne oraz projekty rewitalizacji placu. Badania wykazały, że obszar ten, pomimo częściowej utraty swojej roli i funkcji, jest nadal obszarem o zachowanym historycznym układzie urbanistycznym z zielenią, ważnym miejscem wizerunkowym dla Bydgoszczy i jej krajobrazu kulturowego. Nadal przyczynia się do poczucia przynależności mieszkańców miasta do określonego terytorium i kontynuuje tradycję miejsca.
Przejdź do artykułu

Autorzy i Afiliacje

Iga Grześkow
1
ORCID: ORCID

  1. Bydgoszcz University of Science and Technology Department of Architecture and Urban Planning

Abstrakt

Publikacja opisuje działania prowadzone podczas rewitalizacji zespołu pofabrycznego K.W. Scheiblera na tle przekształceń całej dzielnicy, nazywanej „posiadłami wodno-fabrycznymi”. To tu na początku XIX wieku narodziła się przemysłowa Łódź. Materiał ma charakter przeglądowo-sprawozdawczy, obrazujący proces przekształceń przestrzennych, prowadzonych w różnych skalach i zakresach, od holistycznej oceny wartości istniejącego dziedzictwa kulturowego, poprzez urbanistyczną wizję, do architektonicznych decyzji i realizacji. Przedstawione działania stanowią przykład prowadzenia polityki przestrzennej w sposób systemowy i konsekwentny, czego efektem jest rewitalizacja zespołu pofabrycznego K.W Scheiblera, będąca kolejnym ogniwem w odnowie całej dzielnicy. To rzadki przykład realizacji zespołu poprzemysłowego, który wpisano w system przestrzeni publicznych oraz zielony krwiobieg miasta poprzez spójną wizję urbanistyczną całej dzielnicy. Materiały badawcze i projektowe pochodzą głownie z zasobów Miejskiej Pracowni Urbanistycznej w Łodzi, w której autorzy niniejszego artykułu, w latach 2013–2021, prowadzili opisany proces w skali urbanistycznej.
Przejdź do artykułu

Autorzy i Afiliacje

Anna Aneta Tomczak
1
ORCID: ORCID
Robert Warsza
1
ORCID: ORCID

  1. Lodz University of Technology Institute of Architecture and Urban Planning

Abstrakt

Narrative in architecture is investigated increasingly often. The 21st-century’s direct linking of architectural narratives with the urban space and the perceptions of its users, which influences the popularity of this space, is a research gap. This paper presents an original method for analysing spatial narratives in public urban interiors and demonstrates that architectural narrative is an important element of urban space. The comparative case study of Prague and Kraków examples is descriptive and contributes unique insights into the ‘storytelling’ of urban space. Five cases in Prague, Czech Republic, and Kraków, Poland, were studied using a mixed methods approach, combining spatial and functional analysis with literature and media queries, behavioural mapping, and Space Syntax, and then compared with each other in their respective categories, where applicable: Mariánské náměstí against Mały Rynek, the Holešovice Brewery against the Lubicz Brewery, and Lennon’s Wall. In the study, the narrative potential of the spaces investigated is linked to social potential (against exclusion), functional flexibility, and the characteristics of a sustainable urban environment. The analyses identified the following architectural narrative types: historical, contemporary, tropes, costume, and informal. The method has application potential, but it can be further enhanced with questionnaires about the users’ perceptions of space.
Przejdź do artykułu

Autorzy i Afiliacje

Ernestyna Szpakowska-Loranc
1
ORCID: ORCID
Jana Zdráhalová
2
ORCID: ORCID
Olha Kryvoruchko
3
ORCID: ORCID

  1. Cracow University of Technology Faculty of Architecture
  2. Czech Technical University in Prague Faculty of Architecture
  3. Lviv Polytechnic National University, Department of Architectural Design and Engineering

Abstrakt

Rola przestrzeni zielonej jest coraz częściej podkreślana zarówno w koncepcjach kształtowania zrównoważonej struktury miejskiej, jak i w koncepcjach zarządzania przestrzenią miejską. Będąc wielofunkcyjnym elementem krajobrazu miejskiego, tereny zielone nie tylko podnoszą walory estetyczne miasta, ale także jakość życia jego mieszkańców. W trakcie rozwoju przestrzennego miast systemy zieleni miejskiej ulegają przekształceniom w różnym stopniu i w różnym tempie. Każdy proces planowania wiąże się z koniecznością identyfikacji współczesnych problemów, z których najważniejszymi są zmiany klimatyczne i kurczenie się zasobów naturalnych. Do nadrzędnych celów zrównoważonego planowania urbanistycznego należą: efektywniejsze gospodarowanie zasobami, utrzymanie równowagi pomiędzy aspektem ekologicznym, ekonomicznym, funkcjonalnym, a wartością kompozycyjną terenów zielonych. Poznań to miasto w Polsce, w którym można zaobserwować dynamiczne zmiany w rozwoju przestrzennym. Lokalny system zieleni miejskiej wynika z naturalnych cech krajobrazu oraz uwarunkowań historyczno-kulturowych. Poznań charakteryzuje się klinowym układem zieleni (WGSS), który został utrwalony w koncepcji stworzonej w latach 30. XX wieku przez architekta i urbanistę Władysława Czarneckiego, współpracującego z przyrodnikiem Adamem Wodziczką. Ogólnym celem pracy była ocena aktualnego stanu WGSS w Poznaniu i jego potencjału w kontekście współczesnych koncepcji urbanistyki i zarządzania przestrzenią, a także wskazanie możliwości wzmocnienia i uzupełnienia tego systemu. Autorzy skupili uwagę na takich zagadnieniach, jak: udział terenów zielonych w całkowitej powierzchni miasta, ich rozmieszczenie i dostępność, dominujące formy i kompozycje zieleni, ciągłość WGSS oraz możliwości jego rozwoju.
Przejdź do artykułu

Autorzy i Afiliacje

Anna Dudzińska
1
ORCID: ORCID
Barbara Szpakowska
1
ORCID: ORCID

  1. University of Life Sciences Department of Landscape Architecture

Abstrakt

Przedmiotem artykułu są zielone kliny wchodzące w skład systemu zieleni Wrocławia: południowy, kleciński i wojszycko-jagodziński, położone w dynamicznie rozwijającej się części miasta. Celem studiów było nakreślenie zarysu historii ich planowania, zidentyfikowanie terenów wschodzących w ich skład, omówienie działań odgórnych, inicjatyw oddolnych oraz postulowanych i planowanych zmian. Istotne było również sformułowanie ogólnych wskazań do dalszego kształtowania zielonych klinów. Zastosowane metody obejmowały analizę, obserwację oraz wywiady fokusowe. Wykorzystano dokumenty planistyczne, materiały kartograficzne oraz dane przestrzenne dotyczące zieleni miasta. Do ich analizy i graficznej prezentacji wyników zastosowano aplikację QGIS. Zielone kliny wprowadzono do planów rozwoju Wrocławia w XX w. Stanowią one mozaikę terenów w znacznym stopniu przekształconych przez człowieka. Klin południowy ma najdłuższą historię, a w jego skład wchodzi najwięcej terenów zieleni publicznej. Dwa pozostałe powstały w latach 80. XX w. W ich obszarze przeważają tereny zieleni nieurządzonej i tereny rolnicze. Inicjatywy oddolne i działania odgórne wynikają przede wszystkim z potrzeby zapewnienia dostępu do zieleni publicznej, zaś ograniczeniem w ich realizacji są własność gruntów i przepisy prawne. Największe zmiany planowane są w klinie wojszycko-jagodzińskim, gdzie na gruntach rolnych przewiduje się utworzenie lasu społecznego. Strategia kształtowania zielonych klinów jako elementów zielonej infrastruktury miasta powinna mieć na celu wzmocnienie ich roli ekologicznej przy jednoczesnym zrównoważonym rozwoju funkcji społecznych. Wyniki badań poszerzają wiedzę na temat zielonych klinów i oferują praktyczne wskazania do zastosowania we Wrocławiu i innych miastach o podobnych uwarunkowaniach.
Przejdź do artykułu

Autorzy i Afiliacje

Justyna Anna Rubaszek
1
ORCID: ORCID

  1. Wroclaw University of Environmental Life and Sciences Department of Spatial Management and Landscape Architecture

Abstrakt

cje handlowe, usługowe, przemysłowe oraz towarzyszące z miejskim rolnictwem komercyjnym, realizowanym głównie jako uprawy dachowe. Obiekty, o których mowa wybudowane były w latach 2010–2020. Przeprowadzone badania udowadniają tezę o tym, że miejskie rolnictwo może stać się elementem składowym procesu przekształceń realizujących cele bytowe i społeczne w obszarze swojego występowania, stanowiąc jeden ze składników obiektów wielofunkcyjnych. Jest więc dobrym rozwiązaniem dla przestrzeni i obiektów zdegradowanych. W artykule określono cechy wyróżniające budynki chętniej adaptowane do nowych celów oraz ukazano silny związek pomiędzy występującymi w miastach terenami przemysłowymi, magazynowymi i handlowymi a miejskim rolnictwem. W badaniach wykorzystano głównie metodę badań mieszanych historyczno-interpretacyjnych, związaną z analizą studium przypadków zebranych w katalogu 14 przykładów realizacji miejskich farm dachowych z obszaru Francji, Belgii, USA i Kanady.
Przejdź do artykułu

Autorzy i Afiliacje

Justyna Kleszcz
1
ORCID: ORCID

  1. Opole University of Technology Faculty of Civil Engineering and Architecture

Abstrakt

Twórczość architektoniczna Władysława Marconiego, jednego z czołowych przedstawicieli dojrzałej, a w szczególności późnej fazy historyzmu w architekturze polskiej, choć wydaje się być powszechnie znana, to na ogół jednak tylko w zakresie dzieł zrealizowanych przez niego w szczytowym okresie kariery, od około 1900 do 1915 roku. Zasadniczym celem badań było zatem rozpoznanie, w oparciu o publikacje źródłowe i zachowane archiwalia, szerzej dotąd nie opracowanej działalności projektowej W. Marconiego z okresu około 20 lat poprzedzających osiągnięcie przez niego na przełomie XIX i XX wieku statusu jednego z najwybitniejszych warszawskich architektów. W pierwszej części artykułu zostały omówione dokonania architekta z lat 1877–1888, kiedy to mozolnie budował podstawy swojej zawodowej niezależności. W obecnie publikowanej, drugiej części artykułu, przedstawiono wyniki badań dotyczących architektonicznego oeuvre W. Marconiego z lat 1888–1898. Lat, w których, jak wykazały badania, jego praktyka projektowa w Warszawie i na prowincji Królestwa Polskiego zaczęła się stabilizować, a potem coraz szybciej rozwijać — początkowo głównie w kierunku projektowania obiektów sakralnych i kamienic, a od 1893 roku miejskich i wiejskich budynków mieszkalnych oraz konserwacji i modernizacji zabytkowych rezydencji. Pozwoliło to Władysławowi Marconiemu, biorąc pod uwagę równolegle rosnącą jego aktywność społeczną i organizacyjną, już w końcu lat 90. XIX wieku osiągnąć pozycję jednego z najbardziej znanych i poważanych warszawskich architektów.
Przejdź do artykułu

Autorzy i Afiliacje

Małgorzata Maria Rozbicka
1
ORCID: ORCID

  1. Warsaw University of TechnologyUnit of Polish Architecture

Abstrakt

Późnomodernistyczne pawilony na obszarze Górnego Śląska stanowią unikalną grupę obiektów będących dziedzictwem kultury i sztuki regionu. Ich niewielka skala i prosta adaptowalność do różnorodnych funkcji sprawiły, że łatwo wpisywały się w zastany kontekst. Były budowane w dużej ilości, a ich twórcami są, w wielu przypadkach, wybitni śląscy architekci. Celem pracy jest identyfikacja obiektów pawilonowych, stworzenie ich typologii oraz analiza stanu zachowania odniesionego do pierwotnego wyglądu, zarówno pod kątem architektury, jak i detalu. W badaniach stosowano metodę kwerendy archiwalnej oraz analizy historycznej materiałów ikonograficznych, a także metodę analizy porównawczej z materiałami zebranymi podczas badań in situ. Wieloaspektowe działanie pozwoliło na wskazanie cech typowych pawilonów oraz udokumentowanie ich stopniowego zanikania spowodowanego niekontrolowanymi ingerencjami. Liczne przebudowy i modernizacje, jakim obiekty te zostały poddane, powodują zacieranie ich oryginalnego wyglądu, będącego dziedzictwem modernizmu. Wyniki badań rzucają także nowe światło na problem związany z brakiem ochrony konserwatorskiej.
Przejdź do artykułu

Autorzy i Afiliacje

Barbara Anna Uherek-Bradecka
ORCID: ORCID
Karolina Dudzic-Gyurkovich
1
ORCID: ORCID
Jakub Stojecki
2
ORCID: ORCID
Michael Laar
3

  1. Krakow University of Technology Faculty of Architecture
  2. Kaiserbrecht Investment Sp z .o.o.
  3. Deggendorf Institute of TechnologyFaculty of European Campus Rottal-Inn

Abstrakt

Człowiek i jego dobrostan powinny znajdować się w centrum architektoniczno-urbanistycznych inicjatyw. Tymczasem współczesnej urbanizacji towarzyszy destrukcja przyrody, stanowiącej gwarancję zdrowego i godnego bytu człowieka. Celem opracowania jest próba diagnozy architektury i urbanistyki w zakresie ich humanistycznego wymiaru, w kontekście współczesnych tendencji do wertykalizacji krajobrazu. Problem przedstawiono w oparciu o badania literaturowe oraz analizę przypadku, jakim stał się urbanistyczny rozwój Rzeszowa. Przeprowadzono badania terenowe oraz kameralne, obejmujące analizy archiwalnych i współczesnych materiałów kartograficznych, które pozwoliły przybliżyć historię rozwoju urbanistycznego stolicy województwa podkarpackiego. Przykład Rzeszowa, określanego „stolicą innowacji”, ukazuje proces dynamicznego przekształcania małego miasta w ważny ośrodek miejski. Obrazuje też proces odwracania się rozbudowywanej urbanistyki od aspektów środowiskowych w imię kształtowania „miasta nowoczesnego”. Powstające realizacje wieżowe są bardziej wynikiem koniunktury niż racjonalnych decyzji. Rzeka i jej naturalne rozlewiska zostały zagrożone przez intensywną rozbudowę tkanki miejskiej. Istnieje nagląca potrzeba poszukiwania sposobów minimalizowania zniszczeń oraz kompromisu między humanizmem architektury a popularnymi rozwiązaniami architektoniczno-urbanistycznymi, kojarzonymi z nowoczesnością i innowacyjnością miast.
Przejdź do artykułu

Autorzy i Afiliacje

Agata Gajdek
1
ORCID: ORCID
Małgorzata Mizia
2
ORCID: ORCID

  1. University of Rzeszów Institute of Agricultural Sciences, Environmental Management and Protection
  2. Academy of Silesia Faculty of Architecture, Civil Engineering, and Applied Arts

Abstrakt

Artykuł dotyczy zakorzenienia architektury w miejscu za pomocą operowania światłem słonecznym. Omówiono cechy architektury zakorzenionej oraz jej wartość jako współczesnej metody projektowania, odpowiadającej aktualnym potrzebom środowiskowym. Następnie poddano analizie operowanie światłem słonecznym w architekturze, by wskazać jego rolę w budowaniu wzajemnych i mocnych relacji miedzy architekturą a miejscem. W studiach przypadków przedstawiono wybrane z japońskiego i zachodniego kręgu kulturowego realizacje Petera Zumthora i Kengo Kumy, architektów akcentujących charakter miejsca i rolę światła w swoich projektach. Stwierdzono, że operowanie światłem słonecznym w architekturze może być istotnym czynnikiem jej zakorzenienia, jeśli wyraża naturalne i kulturowe ograniczenia miejsca. Wskazano służące temu sposoby operowania światłem, zwłaszcza choreografię i orkiestrację światła oraz te sposoby, które wynikają z rozpoznania, kontynuacji lub interpretacji kulturowych aspektów światła w danym miejscu.
Przejdź do artykułu

Autorzy i Afiliacje

Barbara Stec
1
ORCID: ORCID

  1. Andrzej Frycz Modrzewski UniversityDepartment of Architecture and Fine Arts

Abstrakt

Przedmiotem opracowania jest problematyczne zagadnienie implementacji w architekturze koncepcji biomimetyki oraz biomimikry. Oba terminy dotyczą naśladowania natury w celu czerpania z niej rozwiązań dla problemów pojawiających się w rozmaitych dziedzinach działalności człowieka. Obecnie w literaturze pojęcie „biomimetyka” najczęściej oznacza translację naukową form, funkcji i procesów naturalnych w celu innowacji technologicznej, zaś „biomimikra” postuluje wzorowanie się na naturze na poziomie ekosystemu, zgodnie z zasadami zrównoważenia. Implementacja idei biomimetyki i biomimikry do architektury napotyka na problemy, zarówno w procesie translacji (np. problem skali), jak i w samej idei połączenia nauki (biologii) z projektowaniem architektonicznym, które nie jest działalnością naukową. Celem pracy jest odpowiedź na pytanie: Czy „architektura biomimetyczna”, czyli realizująca całościowo koncepcję biomimetyczną, może pozostać architekturą w rozumieniu sztuki wizualnej? Idee biomimetyki zostają skonfrontowane z tradycyjnym (historycznym) postrzeganiem architektury w 4 aspektach: forma, materiał, proces twórczy, cel dzieła. Zgodnie z postulatami biomimetyki i biomimikry forma dzieła jest całkowicie podporządkowana funkcji i nie powinna być kształtowana przez architekta, lecz „znajdowana” w drodze optymalizacji. Cel architektury jest przede wszystkim ekologiczny i społeczny. Radykalna implementacja wszystkich zasad biomimetyki prowadzi więc do odrzucenia walorów ekspresyjnych, estetycznych i symbolicznych architektury, a także do zaprzeczenia samego aktu twórczego architekta, postulując w jego miejsce ewolucyjne znajdowanie form optymalnych. Może to prowadzić do przewartościowania pojęcia architektury, która traci swoją tożsamość jako dziedzina sztuki. Niewątpliwie biomimetyka może być użytecznym narzędziem współczesnej architektury, dostarczając jej komponentów i materiałów. Jednak, aby architektura mogła pozostać dziedziną sztuki, inspiracja naturą nie może prowadzić do całkowitego odrzucenia dbałości o formę i wszelkich pozafunkcjonalnych celów.
Przejdź do artykułu

Autorzy i Afiliacje

Joanna Jadwiga Białkiewicz
1
ORCID: ORCID

  1. Krakow University of Technology Faculty of Architecture

Abstrakt

Stale wzrasta liczba osób zapadających na choroby nowotworowe. Towarzyszy temu rozwój metod leczniczych, które pozwalają na powrót do zdrowia lub znaczące wydłużenie życia chorych. W sukurs przychodzą rozwiązania, które, nawet w przypadkach terminalnych, mogą wpływać na jakość życia. Należą do nich nowoczesne hospicja, w tym takie, które mają charakter dziennych. Do kategorii tej należą centra Maggie’s, objęte patronatem organizacji o tej samej nazwie, działające w oparciu o (rozwinięte z czasem) przemyślenia na temat opieki paliatywnej pozostawione przez Maggie Keswick Jencks. Wyróżniają się one, na tle innych, wyraźnie sprecyzowanym programem oraz oryginalną architekturą, której projektantami są wybitni projektanci. Jej właściwości, jako środowiska terapeutycznego, zostały dotychczas przeanalizowane z użyciem metod jakościowych, wykorzystanych przez badaczy reprezentujących różne dyscypliny. Wyniki tych analiz zostały zestawione z badaniami przeprowadzonymi metodą składni przestrzeni (space syntax). Pozwoliło to na wyciągnięcie wniosków o charakterze aplikacyjnym, mogących wspierać bardziej świadome podejście do projektowania tego typu obiektów w celu optymalizacji ich oddziaływania na samopoczucie zarówno chorych, jak i osób bliskich oraz personelu.
Przejdź do artykułu

Autorzy i Afiliacje

Bogusław Wowrzeczka
1
ORCID: ORCID

  1. KUiA Oddział PAN Kraków, Wroclaw University of Technology Faculty of Architecture, Wydział Architektury, Katedra Projektowania Architektoniczno-Konstrukcyjnego

Abstrakt

Celem niniejszej pracy jest odpowiedź na potrzebę, sformułowaną przez studentów, a potwierdzoną również obserwacjami przeprowadzonymi przez autorów niniejszego opracowania, zorganizowania przestrzeni (zieleni) bezpośrednio lub w bliskim sąsiedztwie wejść do budynków dydaktycznych uczelni. Przestrzeni, które mają być wykorzystywane do spędzania czasu podczas krótkich (15-minutowych) przerw między zajęciami akademickimi. W związku z tak określoną potrzebą zauważono niedostatek badań (lukę badawczą) poświęconych możliwościom adaptacji kampusów pod tym szczególnym kątem, to znaczy funkcji spędzania przerw poza budynkiem, która zyskała na znaczeniu po pandemii COVID-19. Z tego względu nadrzędnym celem niniejszej pracy jest troska o poprawę dobrostanu studentów, wyrażona poprzez poprawę jakości terenów zieleni na kampusach, co prowadzi do celu szczegółowego — określenia potencjału lokalizacyjnego terenu zieleni przeznaczonego do spędzania 15-minutowych przerw na głównym kampusie Politechniki Białostockiej w Polsce oraz w Escuela Técnica Superior de Edificación (ETSEM) i Escuela Técnica Superior de Arquitectura de Madrid (ETSAM), będących częścią Universidad Politécnica de Madrid, na terenie kampusu Ciudad Universitaria, wydzielonego obszaru akademickiego w Madrycie (Hiszpania). Przyjęta metodologia opierała się na ustaleniu kryteriów badawczych na podstawie przeglądu literatury oraz analizy uwarunkowań historycznych i współczesnych kampusów uniwersyteckich. Jako wiodące w badaniu przyjęto kryterium przestrzeni społecznej i półspołecznej w odniesieniu do terenów zieleni na kampusach. W pracy wykorzystano metodę porównawczą, analizując kampusy położone w różnych strefach klimatycznych. Przedstawiono wnioski dotyczące modernizacji stosunkowo niewielkiej powierzchni terenów zieleni uczelni (do ok. 5%), na których osoby studiujące na wydziałach wyżej wymienionych uczelni spędzają nawet 25% swojego czasu. Zaproponowane rozwiązania zauważalnie poprawią jakość programu funkcjonalnego uczelni wyższych.
Przejdź do artykułu

Autorzy i Afiliacje

Dorota Gawryluk
2
ORCID: ORCID
Maria Aurora Florez De La Colina
3
ORCID: ORCID
Pilar Cristina Izquierdo Gracia
1
Marta Baum
2

  1. Escuela Técnica Superior de Edificación Universidad Politecnica de Madrid
  2. Politechnika Białostocka, Instytut Architektury i Urbanistyki
  3. Politechnika Białostocka, Instytut Architektury i Urbanistyki, Escuela Técnica Superior de Edificación Universidad Politecnica de Madrid

Abstrakt

Badanie przeprowadzono na obszarze gminy Koronowo. Przyjęto, że teren ten może cechować się urozmaiconą strukturą elementów naturalnych i kulturowych, a te z kolei mogą zadecydować o atrakcyjności obszaru pod kątem turystycznym. Celem pracy było określenie potencjału elementów przyrodniczych i kulturowych, który pozwoliłby na opracowanie koncepcji nowego szlaku turystycznego. Prace badawcze oparto na spraw dzonej metodzie bonitacji punktowej, pozwalającej na wydzielenie obszarów o wysokim znaczeniu atrakcyjności wizualnej. Metodę tę poddano kontroli. Sprawdzono, czy na podstawie danych z lotniczego skaningu laserowego (ALS) możliwe jest opracowanie modeli terenowych opartych na chmurze punktów pomiarowych o wyznaczonych współrzędnych XYZ, które potwierdzałyby wyniki klasycznej waloryzacji krajobrazu. Ocena przyrodnicza wykazała atrakcyjność krajobrazową, urozmaiconą rzeźbę terenu, obecność terenów zalesionych i zakrzewionych oraz liczne akweny wodne. Zidentyfikowano 32 obiekty kulturowe, w tym ruiny średniowiecznego zamku. Bardzo dobrze wypadła analiza elementów wspierających rozwój turystyki, charakteryzująca się zróżnicowaną siecią szlaków komunikacyjnych i bogatą ofertą noclegową. Możliwe było wytyczenie nowego szlaku turystycznego.
Przejdź do artykułu

Autorzy i Afiliacje

Patryk Czerwiński
1
ORCID: ORCID
Krzysztof Gęsiński
1
Zofia Stypczyńska
1

  1. Bydgoszcz University of Science and Technology Faculty of Agriculture and Biotechnology

Abstrakt

Artykuł porusza problematykę stanu zachowania zadrzewień przycerkiewnych w południowo-wschodniej Polsce, na przykładzie obiektów w regionie Beskidu Niskiego. Drzewa wokół cerkwi stanowią integralny element ich historycznej struktury oraz pełnią szereg funkcji, począwszy od symbolicznych, krajobrazowych, ochronnych, skończywszy na przyrodniczych. Ze względu na trudną historię regionu, związaną z wysiedleniami ludności łemkowskiej, cerkwie stanowią jeden z najważniejszych wyróżników krajobrazu kulturowego, upowszechniany szeroko na potrzeby turystyczne. Przekształcenia najbliższego otoczenia tych przestrzeni sakralnych, wraz ze stwierdzoną w trakcie badań terenowych nieprawidłową pielęgnacją zadrzewień oraz nasadzeniami niezgodnymi z kodem kulturowym regionu, nieodwracalnie niszczą unikalny krajobraz Beskidu Niskiego. W związku z tym autorzy zwracają uwagę na konieczność wdrożenia przez decyzyjne jednostki standardów opieki nad zielenią wysoką towarzyszącą założeniom cerkiewnym, przyjęcia bardziej kompleksowego traktowania zabytkowych obiektów sakralnych wraz towarzyszącą im dendroflorą oraz promowania wśród lokalnych gospodarzy zróżnicowanych wartości lokalnych krajobrazowych historycznych.
Przejdź do artykułu

Autorzy i Afiliacje

Sylwia Joanna Mucha
1
ORCID: ORCID
Justyna Nowak
2
Damian Nowak
3

  1. University of Life Sciences in Lublin Faculty of Horticulture and Landscape Architecture
  2. Fundacja ToPole
  3. Muzeum Ziemi Bieckiej

Abstrakt

Współczesne miasta stoją przed wieloma wyzwaniami związanymi m.in. ze zmianami klimatycznymi, które wpływają niekorzystnie na stan środowiska, a także na bioróżnorodność. Dąży się do utrzymania istniejących oraz projektowania nowych terenów zieleni, które oprócz korzyści ekologicznych wpływają również pozytywnie na zdrowie i samopoczucie mieszkańców. Elementy natury są wprowadzane w miastach na różne sposoby, a także w nowych, nie do końca oczywistych lokalizacjach, np. jako towarzyszące obiektom związanym z komunikacją. Główny cel artykułu to studium trzech przypadków terenów zieleni towarzyszących obiektom infrastruktury transportowej w kontekście zwiększenia bioróżnorodności w miastach i realizacji funkcji społecznych. Analizom poddano również rozwiązania funkcjonalno-przestrzenne obszarów i ich położenie względem poziomu terenu. Celem dodatkowym jest przedstawienie bieżących kształtujących się nurtów projektowania terenów zieleni w miastach, które cechuje ponowne wykorzystanie opuszczonych i niezagospodarowanych przestrzeni, łączenie funkcji, integracja z architekturą i obiektami infrastruktury. Zastosowano metodę analizy materiałów źródłowych dotyczących każdego z omawianych założeń, a także przeprowadzono wizje lokalne w latach 2013 (High Line), 2022 (Salesforce Transit Centre Park) i 2023 (Platform Park). Przeprowadzona analiza wykazała, że niezależnie od usytuowania infrastruktury transportowej względem poziomu terenu, jej czasu powstania i powiązania z otoczeniem, istnieją duże możliwości wprowadzania terenów zieleni jako funkcji towarzyszącej, mogącej wpływać zarówno na bioróżnorodność, jak i realizowanie funkcji społecznych w miastach.
Przejdź do artykułu

Autorzy i Afiliacje

Agata Pięt
1
ORCID: ORCID

  1. University of Applied Sciences in Nysa Faculty of Technical Sciencese

Abstrakt

Gerard Ciołek jest znany przede wszystkim jako wybitny badacz i konserwator ogrodów historycznych. Celem badań zaprezentowanych w niniejszym artykule jest analiza mniej rozpoznanej części jego twórczości — projektów ogrodów utrzymanych w nurtach mu współczesnych: modernizmu przedwojennego i socmodernizmu. Problematyka ta została przedstawiona na przykładzie jego dokonań projektowych dla ogrodu oranżeriowego i ogrodu przed figarnią w Wilanowie. Przeprowadzona kwerenda archiwalna umożliwiła rozpoznanie faz rozwojowych analizowanego obszaru, ze szczególnym uwzględnieniem lat 1944–1962, kiedy powstawały projekty Gerarda Ciołka, a także trwały prace realizacyjne prowadzone na ich podstawie. Analizując projekty Ciołka dla ogrodu oranżeriowego i ogrodu przed figarnią stwierdzono, że wyróżnia je wiele cech przypisywanych przez badaczy ogrodom modernistycznym, przy czym, o ile ogród oranżeriowy reprezentuje raczej estetykę modernizmu przedwojennego, to nieco późniejszy ogród przed figarnią został utrzymany w nurcie socmodernizmu. Wyniki wizji terenowej pokazały, że elementy kompozycji ogrodowej wywodzące się z projektów G. Ciołka przetrwały do dziś. Są one znacznie czytelniejsze w ogrodzie oranżeriowym niż w ogrodzie przed figarnią. Oba te ogrody wymagają przeprowadzenia prac rewaloryzacyjnych, które powinny uwzględnić relikty wszystkich epok, w tym również rozwiązań wprowadzonych tu przez Gerarda Ciołka.
Przejdź do artykułu

Autorzy i Afiliacje

Dorota Julitta Sikora
1
ORCID: ORCID

  1. Warsaw University of Life Sciences, Department of Landscape Art

Instrukcja dla autorów

MANUSCRIPT ACCEPTANCE RULES

Papers that fulfill the substantive and technical requirements of the current volume will be accepted for consideration. Manuscripts must be submitted using the Editorial System. The total size of the manuscript must not exceed 70,000 characters for texts in two languages (Polish and English) or 35,000 characters for texts in one language (English), including an abstract (250 words maximum). A manuscript can feature no more than 10 illustrations and/or tables in total, which should not occupy more than 5 pages (detailed guidelines can be found in the instructions for authors here).

ACCEPTANCE FOR PEER REVIEW

The journal’s Editorial office reserves the right to accept papers for peer review at its discretion. Only papers that fit within the scope of the journal and the theme of its current volume will be accepted for peer review, provided that technical requirements have been met.

More detiled instructions:
http://teka.pk.edu.pl/index.php/dla-autorow/



Zasady etyki publikacyjnej

Ethics rules

Author’s duties:
-
The authors are responsible for the content of the published texts and the reliability of the data used therein, as well as the infringement of personal rights of third parties.

- Submited works must be original texts – it is excluded to publish works that are plagiarized (appropriating the authorship of someone else's work or part of it by distributing it under one's own name, including attributing the authorship of creative elements from someone else's work used in one's own work without stating the authorship and information about the source of the quotation), self-plagiarism (duplicating one's own publication in conditions misleading that it is a work or part of it for the first time published – without making changes to the text and providing information about the first edition) or co-authored works without indicating their co-authors, or as a result of unreliable practices such as ghostwriting (works created by a person agreeing to publish their works under the name of another person) or guest authorship (giving co-authors whose contribution to the publication was negligible or none).

- The originality of the text is confirmed by the authors in an appropriate statement (avalabe by Editorial Sytem)

- The authors also agree to the publication of their work in the so-called Open Access for scientific non-commercial purposes on the journal's website and in scientific repositories and full-text databases in which the journal is registered. (avalabe by Editorial Sytem)

-The authors undertake to obtain consents, in accordance with the principles of copyright law, from the authors, other owners of copyrights or heirs of the iconographic materials and other source materials used in the work for the use of these sources. Declarations on the right to dispose of source materials available in the Editorial System.

- If the text is the result of cooperation between two or more authors, all co-authors are obliged to specify the percentage of creative contributions made by them to the joint work (preparation of the article)

 

Editor’s duties:
-The editorial team is responsible for the efficient organization of the various stages of the publishing process: initial evaluation of the submitted article, opinion of the scientific board (Scientific Council and members of the editorial doard), submission of the text for external reviews, linguistic and technical editing, typesetting, typesetting, and proofreading.

-The Editorial Board determines the rules and course of the publishing process, takes care of their observance, provides relevant information to authors and reviewers via a constantly updated website and individual e-mail correspondence (treated as confidential documentation), acting on the basis of the law.

-The Editorial Board undertakes to avoid conflicts of interest in relation to accepted texts – a situation in which certain relationships (professional, personal or other) may affect the evaluation of the article or the decision to publish it.

-The initial assessment of the text is carried out objectively by the editorial team, taking into account the following criteria: compliance of the subject matter of the submitted article with the profile of the journal, originality of the text (checked with an anti-plagiarism program), technical correctness and compliance with editorial requirements, as well as its substantive value.

- During the discussion, the Editorial Board (the Scientific Council and the editorial team of the journal) decides to submit for review external texts pre-qualified for publication and to include them in the next issue of the annual or in subsequent issues, as well as to reject articles that do not meet formal requirements (e.g. subject matter inconsistent with the profile of the journal, lack of standards appropriate for a scientific text) or substantive requirements.

-The Editorial Board establishes consistent criteria for the evaluation of the article and requires reviewers to comply with the principles of reviewing ethics and the absence of conflicts of interest. A conflict of interest is considered to be a relationship of subordination, direct personal relations, kinship, affinity or close scientific cooperation with the author of the reviewed article in the period of the last 2 years before the submission of the text.

-The editorial board guards compliance with the principles of publication ethics. In the event of suspicion of misconduct or violation of the rules, the editorial board proceeds by documenting the cases of violation of ethical principles encountered and taking appropriate actions, including: publishing a correction, suspending the publication of the article, notifying the institution to whose achievements the author affiliates his text.

- Any changes made during the editorial work must not distort the author's actual thought, they are only aimed at caring for the substantive, linguistic and compositional correctness as well as the clarity of the message.

- If the submitted material is not qualified for publication, the editors do not use it in any way without obtaining the author's prior written consent.

- The Editorial Board makes every effort to prevent the process of violating the principles of intellectual property and ethical standards of publications through all kinds of business activities (marketing, promotion, sales).

 

Reviewer’s duties:
-An expert who undertakes to prepare a written review accepting or rejecting a text for publication confirms that he or she has appropriate competence in a given field and is ready to perform the work on time (so as not to delay the publishing process).

-Recenzent podejmując się recenzji poświadcza brak konfliktu interesów.

-By undertaking the review, the reviewer certifies that there is no conflict of interest.

-The review must take into account the following criteria: objectivity of the assessment, reliable argumentation, in the case of required additions, reference to appropriate studies and sources.

-The reviewer undertakes not to use the materials received from the editors in any form, treating them in accordance with the principle of confidentiality.

Publisher’s duties:
-All text and graphic materials published in the journal (in electronic and paper versions) are protected by the provisions of applicable law, including copyright, regulations on combating unfair competition, and the provisions of the Civil Code.

-The materials are published on the Internet in Open Aaccess: free of charge and without technical limitations; users can use them online or download PDF files in accordance with fair use laws and provided that the authors of the works are acknowledged and the source is cited.

If a breach of the principles of ethics is detected or reported by any of the parties, a committee composed of representatives of the Council, the Editorial Board and the Publisher is appointed, an investigation is initiated, and at the same time the authorities of the institution to which the entity reports is notified of the actions taken by the committee.

Procedura recenzowania

Peer review

Urbanism and Architecture Files journal follows a double anonymized review process. The submission will initially be assessed by our editors to determine suitability for publication in this journal. If your submission is deemed suitable, it will typically be sent to a minimum of two reviewers for an independent expert assessment of the scientific quality. The decision as to whether your article is accepted or rejected will be taken by our editors.

Our editors are not involved in making decisions about papers which they have written themselves; have been written by family members or colleagues; relate to products or services in which they have an interest.

Any such submissions will be subject to the journal's usual procedures and peer review will be handled independently of the editor involved and their research group.

All submissions are conduted by Editorial System which ensures anonymization during peer reviewing.

Ta strona wykorzystuje pliki 'cookies'. Więcej informacji